Istniejący przy bibliotece zbiór rękopisów obejmował pokaźną liczbę autografów znanych ludzi nauki, pióra i polityki. Najcenniejszy był niewątpliwie rękopis „Pana Tadeusza” A. Mickiewicza nabyty przez profesora Stanisława Tarnowskiego od syna wieszcza - Władysława w 1871 roku i przechowywany, w specjalnie wykonanej dla owej relikwii narodowej, szkatule z hebanu i kości słoniowej. Archiwum rodowe Tarnowskich składało się z kilkunastu tysięcy dokumentów od XIV do XX wieku dotyczących spraw majątkowych, przywilejów, nadań, zapisów testamentowych związanych z Tarnowskimi lub rodami z nimi spokrewnionymi. Część dokumentów to papiery z zamku Tarnowskich w Tarnowie, w tym również po hetmanie J. Tarnowskim.
Archiwum Tarnowscy gromadzili sukcesywnie od XIV wieku, początek biblioteki to koniec XVIII wieku, zaś zbiory sztuki twórcy kolekcji zaczęli gromadzić w latach 1803 - 1805. Cała kolekcja zgromadzona w Dzikowie po roku 1834 była tu przechowywana do roku 1944. Ideą Tarnowskich było utworzenie publicznego muzeum na bazie zbiorów dzikowskich. Wolę utworzenia muzeum zawiera też testament hr. Artura Tarnowskiego, ostatniego pana na Dzikowie. Oprócz kolekcji w komnatach zamkowych przechowywano z pietyzmem wiele pamiątek starożytnych i narodowych, m.in. obiekty z Pompejów oraz pamiątki po hetmanie Janie Tarnowskim, ks. Józefie Poniatowskim i Napoleonie. Z zamkiem Tarnowskich wiąże się szereg sławnych wydarzeń i znanych postaci. Tu w roku 1734 zjechała szlachta z całej Rzeczypospolitej by zawiązać Konfederację Dzikowską w obronie króla Stanisława Leszczyńskiego i niepodległości Polski, tu w roku 1927 miał miejsce zjazd polskich konserwatystów. W Dzikowie przebywali m.in. Hugo Kołłątaj, Tadeusz Czacki, Onufry Kopczyński, Alojzy Feliński, Ignacy Mościcki, Walery Sławek.
Z inicjatywy rodu fundowano w Tarnobrzegu w 1676 kościół i klasztor o.o. Dominikanów oraz organizowano szkolnictwo, min. C.K. Wyższą Szkołę Realną - 1909 r. Zofia z hr. Zamojskich hr. Tarnowska jest fundatorką tarnobrzeskiego szpitala. Współczesny Szpital Wojewódzki w Tarnobrzegu został nazwany jej imieniem. W Budzie Stalowskiej i Mokrzyszowie pozostały dworki myśliwskie oraz prowadzące do dzisiaj działalność gospodarczą stawy rybne. Władze Miasta Tarnobrzeg podjęły decyzję o przystąpieniu do generalnego remontu Zamku i nadania mu funkcji muzealnej. Aktualnie ukończono prace przy zabezpieczaniu fundamentów i wymieniono pokrycie dachu. Herbu Leliwa używają też ( w różnych wersjach, np. ośmiopromienna gwiazda) m.in. miejscowości: Mińsk Mazowiecki, Ostrowiec Świętokrzyski, Poznań, Przeworsk, Stryków, Tarnobrzeg, Tarnów.
|