Miasta i miejscowości związane z Tarnowskimi to: Tarnów Tarnobrzeg, Tarnogród, Rudnik nad Sanem, Tarnopol ( obecnie Ukraina). W Powiecie tarnobrzeskim Tarnowscy lokowali wsie: Tarnowska Wola ( pierwotna nazwa Ługi 1782), ponownie lokowana w 1802 przez hr. Jana Jacka Tarnowskiego otrzymała obecną nazwę. Z inicjatywy Tarnowskich powstała wieś Rozalin (Biele) i Alfredówka(Ciosy). Tarnowscy „wielowiejscy” otrzymali przywilej wrębu /wchodu/ w lasach królewskich starostwa sandomierskiego. W jego wyniku jedna część Grębowa, położona na południowy wschód od Wielowsi należała do tego rodu. Do dzisiaj ta część Grębowa należąca niegdyś do Tarnowskich nosi nazwę Grębów - Szlachecka.
Ponad 400 lat historii Miasta Tarnobrzega, / siedziba Powiatu / jest nierozerwalnie związane z Tarnowskimi. W 1593 r. król Zygmunt III Waza nadał Tarnowskim przywilej fundacyjny. Siedzibą rodu był zachowany do dzisiaj zamek w Dzikowie. Początkowo, w XV w. nad brzegiem Wisły wzniesiony został murowany dwór wieżowy, który w roku 1522 od Toporczyków z Ossolina nabył Jan Spytek Tarnowski. Jego prawnuk, Michał Stanisław Tarnowski w I połowie XVII wieku do średniowiecznego dworu dobudował skrzydło północne ( obecny korpus główny zamku), otoczył fortyfikacjami, zaś u podnóża zamkowej skarpy urządził włoski ogród kwaterowy.
Śmierć Michała Stanisława Tarnowskiego i późniejszy o kilka miesięcy potop szwedzki spowodowały wstrzymanie rozbudowy rezydencji. Podjęto ją dopiero w końcu XVIII wieku, kiedy odbudowano skrzydło wschodnie zamku, rozebrano wieżę i budynki bramne, mury obronne i bastiony, urządzając na ich miejscu park krajobrazowy. Zamek mający dotąd charakter obronny, stał się typowym dla wieku oświecenia pałacem między dziedzińcem a ogrodem. Już wtedy zamek dzikowski był ośrodkiem kultury, gdyż działała tu stała kapela zamkowa, złożona z 17 muzyków, a w nowym skrzydle mieściła się biblioteka. Podczas wojny 1809 roku zamek został zniszczony; na odbudowę musiał czekać blisko ćwierć wieku. Dopiero w roku 1834 Jan Feliks Tarnowski i jego żona Waleria, kolekcjonerzy i miłośnicy sztuki, rozpoczęli przebudowę rezydencji w stylu gotyckim. Odtąd miał to być zamek - muzeum, gdyż jego komnaty wypełniła słynna kolekcja, którą tworzyły zbiory sztuki, biblioteka i archiwa rodowe. Zbiory sztuki to przede wszystkim obrazy mistrzów włoskich i niderlandzkich z XVI - XVIII wieku.
Wśród nich Tarnowscy posiadali m.in. dzieła Carracich, Veronesa, Tycjana, Bacciarellego, Trevisaniego, Reniego, van Dycka, Sustermansa, Rembrandta. Zgromadzili również pokaźny zbiór grafiki szkół europejskich, który dopełniały rzeźby ( m.in. Berniniego, Canovy) a także portrety rodzinne, poczynając od konterfektów staropolskich po wizerunki Leliwitów malowane przez czołowych malarzy polskich XIX wieku, m.in. Kaplińskiego, Matejkę, Pochwalskiego, Kossaków, czy Malczewskiego. Biblioteka dzikowska liczyła ok. 30 tysięcy woluminów, szczycąc się szczególnie kompletem polskich edycji Biblii, pierwodrukami dzieł ojców literatury polskiej, a także m.in. fragmentem księgozbioru należącego do króla Stefana Batorego.
|